SERGİLER

Kıymet Giray

Kültür uygarlıktır. Uygarlığın temeli de kültürdür. Bu döngünün varsıl katmanları uygarlık ve kültür kavramlarının çok derin anlamlarıyla örtüşür. Kültürün tanımları arasında zaman kavramına anlam yükleyen tek asal değer ise kültürel bellektir. Bir başka söyleyişle zaman akıp giden bir olgudur ve bu olgunun farklı coğrafyalarda farklı uygarlıkların varlığıyla anlam kazanır, bu anlam da kültürel mirasla kanıtlanır, tanımlanır. Kültür, uygarlıkların yarattığı uygarlık olarak medeniyet kavramıyla özdeşleşirken bu medeniyetlerinin düzeyini belirleyen kültürel kesişmelerle özgünleşir.

Bu bağlamda kültür, dünya üzerinde insanın evriminin belleğidir. ‘An’lar olarak yaşanan hayatın yüzyıllık bellek katmanları, kültürel tabakaların kesişmelerinde saklıdır. Kültürel Belleğin katmanlarında insan evriminin kesişme alanları olan bu bölümlerin niceliği ve nitelikleriyle anlam bulur. Her katman bir dönem, her dönem bir evrim, her evrim kültürdür. Bellek katmanları, kültürün gelişim sürecinde var olur ve aynı zamanda kültürel belleğin yapı taşını oluşturur. Kültürel bellek, uygarlığı kendi içinde ayrımlar gösteren öznel bölümlere ayırır. Toplum düzeni, sosyal yapı, politik erk, ekonomik sistem, inanç ve özellikle de bütün bu oluşumların yaratısı ve aynı zamanda da kanıtı olarak sanat bu bölümlerin temellerini oluşturur.

21. yüzyılın ilk çeyreğinde sanat, yüzyılların sarsılmaz sistemi içindeki bellek olma, yaratılan bellek katmanlarını yansıtma işlevini korumakta, sürdürmektedir. Uygarlık olarak tanımlanan ülkenin, toplum düzeninin, sosyal yapısının, politik erkinin, ekonomik gücünün ya da güçsüzlüğünün, inancının gösterge değerleri sanatın özüne yansıyarak bellek katmanlarını oluşturur. Doğal olarak bu sistem, toplumların gelişmişlik düzeyini net olarak belirler ve katmanlarının verileriyle de açıkça saptar. Tarih içinde sanat toplumların gelişme düzeylerinin en temel göstergesi olma niteliğini korur. Açıkçası, gelişmiş toplumların sanatsal değerlerinin güçlü olması söz konusuyken gelişmemiş toplumlarda ise sanatsal bellek çöküntüleri kaçınılmazdır.

Önemlisi sanat insanın, uygarlığın göstergesi olarak, kültürü oluşturan bütün temel değerleri sorgulamakta ve hatta yargılamaya alt yapı oluşturacak tartışmalara açmaktadır.

Bu bağlamda insanı tanımlayan bellek sanatı tanımlayan kültürel mirasla kesişerek pekişir. İnsan evriminin yapı taşları, kültürel bellek üzerinden okunarak evrilir. Dünya olarak adlandırılan güneş sisteminin küresi kendi çevresinde ve güneşin çevresinde dönerken insanın çevresinde gerçekleşen oluşumların tarihini sanatla yazar ve kültürel bellekle biçimlendirir. Bu biçimlenme Dünya üzerinde yer alan kara parçalarının ancak birkaç dönemle ve birkaç merkezle belirlenen kültürel belleğine yazılır.

Sanat tarihsel süreçleri aydınlatan verileriyle yüzyılımızın sanatçısının bellek katmanları arasındaki yerini bu nedenle alır. Aslı Özok 21. yüzyılın ilk yarısının sanatçısı olarak bu duyarlığı yapıtlarına İstanbul’dan yansıtmakta ve kültürün tanımı içinde var olan öğelere dokunarak yeni düşünce alanları yaratmaktadır. İstanbul tarihsel kimliğiyle dünya üzerinde birkaç merkezin en önemlilerinden birisidir. Çünkü İstanbul’un tarihi İmparatorluklar Başkenti olarak kültürel belleğe yazılır. Tarihte ilk, orta ve yeniçağ dönemlerinde İmparatorluk merkezi olan kaç kent vardır? Bu sorunun yanıtı İstanbul’u kültürel belleğin en değerli örneği olarak belirlemekle kalmaz aynı zamanda insan evriminin laboratuarı olarak da göstergeler arasına kazandırır. Türk sanatçılarının yüzyıllar süren üretimlerinin önemli değerlere ulaşmasının alt yapısı da bu nitelik olmalıdır.

Bu bağlamda Aslı Özok sanatının yapı taşlarını bu kültürel bellek içinde yapılandırmaya yönelmektedir. 21. yüzyılın ilk çeyreğinin toplum düzeni, sosyal yapı, politik erk, ekonomik sistem, inanç katmanlarından geçerek İstanbul’un kültürel katmanlarının derinliklerinin kültürel mirasına bakmaktadır. Bu bakış farklı tarihsel süreçleri tanımlayan bellek katmanlarına öykünmenin ötesinde, 21. yüzyılın İstanbul’unda ekonomik ve politik erkin güç değerlerini çözümleme yükünün günceli ve özellikle de tüketimi hedeflemesini irdelemektedir. Kültürü, tarihi bir yana bırakıp, her gün önünden geçip gittiğimiz ve kültürel kesişmeleri dünyanın ve özellikle de kıta Avrupa’sı ve Amerika’nın kültür katmanlarında süzdüğümüz estetik çözümlemelere sanatsal kesişme alanları kazandırmak çabası içindedir. Bu eleştirel yapı içinde insan tarihinin evriminin kanıtları olan sanat katmanlarını Ayasofya’nın figüratif anlatımlarıyla harmanlamakta, karşıtlamakta ve sorgulamaktadır. Statik duruşlarıyla, öyküsel anlatımlarıyla kültürel bellek oluşturan figüratif kompozisyonlar, ikonografinin değişmez değerleriyle katılığın, sorgulamamanın sınırlarını çizen ikonlar tüketim dünyasının ikonlarıyla kesişmektedir.