|
Cumhuriyet’in ilanından sonra ülkede heykel sıkıntısı başgösterdi. Yıldönümü ve kutlamalarda halkın toplanacağı heykel ve anıtlar yok denecek kadar azdı. Cumhuriyet’in kuruluşunu simgeleyen bir anıt ya da heykel bile yoktu. Acele karar alındı. İlk olarak İstanbul’a bir heykel yapılacaktı. Atatürk heykeli.
Hemen bir grup kurularak heykel için en uygun yer belirlendi. Boğazı tam karşıdan gören Sarayburnu. Sıra heykeli sipariş edilecek heykeltraşa geldi. Fakat ülkemizde anıt heykel yapımı için gerekli teknik imkanların olmaması ve anıt heykel yapımı konusunda yeterli tecrübeye sahip sanatçıların henüz yetişmemesi üzerine bu alanda ilk yabancı sanatçılara görev verildi. Bu heykeltraş Avusturyalı Krippel’dir.
‘’Heykeller duruşlarıyla da bir anlam taşır; Benden sonrakiler bu duruşu örnek alsın” Krippel heykeli bir yılda tamamladı. Kaidesi ise Türk sanatçılar tarafından yapıldı. 3 Ekim 1926 tarihinde Sarayburnu Parkında törenle açışı yapıldı. Heykelin üstü bir bayrak ile kapatılmıştı. Alkışlar eşliğinde açılan heykelde bir gariplik vardı. Atatürk halka sırtını dönmüştü. Daha doğrusu halk Atatürk’ün yüzünün boğaza karşı bakacağını tahmin edememişti. Herkes Atatürk’ün saraya doğru bakacağını düşünmüştü. Ama o kurtuluş savaşında olduğu gibi yüzünü Anadolu’ya çevirmişti.
Sarayburnu Parkına dikilen bu heykel ilk Atatürk heykeliydi. Heykel yerine yerleştirildiğinde bir tartışma başladı. İstanbul’da o kadar yer varken heykel neden gözlerden uzak, merkezi olmayan bir yere dikilmişti. Bu tartışma hiçbir zaman neticelenmedi. Çünkü hiçbir yetkili şehre dikilen heykellerin yerlerinin ve duruşlarının nasıl belirlendiğinin açıklamasını yapmadı.
Atatürk’ün Heykeli Sırtını Avrupa’ya mı Dönmüş Yoksa Anadolu’ya mı?
Kısaca Sarayburnu’na Dikilen İlk Atatürk Heykeli
Cumhuriyetin ilanından sonra İstanbul'da, Sarayburnu'na dikilen ilk Atatürk heykeli Avusturyalı heykeltraş Heinrich Krippel'in eseri olup açılışı 3 Ekim 1926 da yapılmıştı. Ancak bu heykel, İstanbul için yeterli değildi. Koca İstanbul'da, duyguların coştuğu ulusal bayram günlerinde, çevresinde tören yapılabilecek bir anıt yoktu.
İşte bu ihtiyaca cevap vermek üzere Taksim meydanına bir Atatürk Anıtı'nın, eski adıyla "Cumhuriyet Abidesi"nin dikilmesine karar verildi. 1926 yılı sonlarında, dünyaca ünlü İtalyan heykeltraş Pietro Canonica ile anlaşmaya varıldı ve yapılan sözleşmede, anıtın yapımının 18 ayda tamamlanmasına ve karşılığında kendisine 16 bin 500 altın İngiliz lirası ödenmesine karar verildi. (O tarihte bir altın İngiliz lirası 980 kuruştu)
Kısaca Heykeltraş Heinrich Krippel
27 Eylül 1883 yılında Viyana’da doğdu. Heykel öğrenimini Viyana Güzel Sanatlar Akademisinde yapmış, önceleri mezar ve portreler üzerinde çalışmıştır. 1925-1938 yılları arasında Türk Hükümeti’nin davetlisi olarak geldiği Türkiye’de, Sarayburnu Atatürk Heykeli (1925), Konya Atatürk Heykeli (1926), Ankara Atatürk Heykeli (1927), Samsun Atatürk Anıtı (1931), Afyon Karahisar Zafer Anıtı (1935), Ankara Sümerbank içindeki Oturan Atatürk Anıtı (1938) gibi eserler bırakmıştır.
Atatürk, bu eserler için sanatçıyı köşkte misafir etmiş ve ona anıt için poz vermiştir. Anıt grubunun heykelleri sanatçının Viyana’daki atölyesinde tasarlanmış, Viyana Birleşik Maden İşletmeleri’nde bronza dökülmüş, parçalar halinde Türkiye’ye getirilerek yerlerinde monte edilmiştir. Sanatçı 5 Nisan 1945 tarihinde Viyana’da bir mide ameliyatı sonrasında ölmüştür.
Anıttaki Yazılar:
Kaidenin en üst kenarını çevreleyen kuşakta; “Türk milleti, muzaffer istihlas ve istiklal cidalini ve muazzam asri inkılaplarını, en manidar bir remz ile, en iyi ifade edebilecek şekli, yukarki hakiki timsalde bulur.”
Kaidenin ön cephesinde; “Artık badema, sine-i millete bir ferdi mücahit olarak çalışacağım. 8 Temmuz 1919, Erzurum.” “Bulunur kurtaracak bahtı kara maderini.”
Kaidenin sağ tarafında; “Düşman ordusunu vatanın harimi ismetinde boğarak, behemahal naili halas ve istiklal olacağız. 6 Ağustos 1919”
Kaidenin sol tarafında ise; “Düşmanın anasıra asliyesi imha edilmiştir. Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri. 1 Eylül 1922” yazmaktadır.
|
